Co zobaczyć?
Baszta Morze Czerwone
Zbudowana w XVI w., mierzy 34 m, co czyni ją jedną z najwyższych baszt w Polsce. Projekt wieży zrealizowano na przełomie XV i XVI w. i jest przykładem kulminacyjnego rozwoju średniowiecznych obwarowań na Pomorzu.
Wejście do wnętrza baszty znajduje się na wysokości 5 m. Poniżej znajdował się loch. Korpus, w formie prostopadłościanu, kryje stanowiska ogniowe. Środkowa kondygnacja ma kształt cylindra ozdobionego charakterystycznym wzorem z glazurowanej cegły. Wnętrze składa się z ośmiu kondygnacji, czterech części i trzech galerii obronnych typu otwartego, co podkreśla jej obronny charakter i imponujące rozmiary.
Jej nazwa budzi wiele interpretacji – mogła pochodzić od pobliskich bagien barwionych czerwoną rudą darniową, nawiązywać do krwawej bitwy z czasów wojny trzydziestoletniej lub być związana z cynicznym powiedzeniem: „W Stargardzie Żydzi mogą codziennie przejść suchą stopą przez Morze Czerwone”. Ostatnia interpretacja nazwy odnosi się do przebicia przejścia w baszcie w 1868 r.
Kościół Najświętszej Maryi Panny Królowej Świata
Świątynia ta jest jednym z najważniejszych osiągnięć architektonicznych nie tylko w Polsce, ale w całym regionie nadbałtyckim.
Najstarsze elementy budowli, w tym dolna część korpusu nawowego, pochodzą z przełomu XIII i XIV w. Podstawę wieży północnej wzniesiono prawdopodobnie w trzeciej ćwierci XIV w.
Prace związane z przebudową prezbiterium rozpoczęto w latach 80. XIV w. i ukończono około 1400 r., natomiast podwyższenie nawy głównej mogło nastąpić w połowie XIV w.
Chociaż kościół św. Katarzyny w Brandenburgii, jedyna budowla przypisana Heinrichowi Brunsbergowi, wykazuje pewne podobieństwa, różnice między tymi obiektami są na tyle istotne, że przypisanie obu dzieł temu samemu architektowi pozostaje wątpliwe. Twórca świątyni w Stargardzie – niezależnie od jego tożsamości – był bez wątpienia wybitnym mistrzem. Jego dzieło stało się inspiracją dla licznych budowli na Pomorzu, Brandenburgii, Wielkopolsce, Meklemburgii i Danii.
Do charakterystycznych rozwiązań należą: zastosowanie przypory na osi nawy bocznej, dwukondygnacyjne kaplice, układ bazylikowy z triforium i kruchtą, dekoracyjne sklepienia oraz bogato zdobione fasady prezbiterium i wież. Jednak najbardziej rozpoznawalnym
motywem jest tzw. blenda stargardzka, która zdobi więżę północną. Stała się ona inspiracją dla dekoracji wielu budowli.
W 2010 r., wraz z zespołem plebanii, świątynia uzyskała status Pomnika Historii. W 2023 r. zakończyła się renowacja stulecia zabytkowej kolegiaty, podczas której dokonano remontów elewacji, posadzki, instalacji, a przede wszystkim wystroi malarskich wnętrza oraz wykonano nowe organy i iluminację wraz z terenem przykościelnym.
Brama Pyrzycka
Część rozbudowanego systemu obronnego Stargardu. Oprócz niej kompleks obejmował przedbramie z cylindryczną basztą, bramę środkową i gardziel. Brama prowadziła do miasta od strony Pyrzyc i Choszczna.
Sama brama właściwa, pierwotnie zwieńczona ostrosłupowym, wielobocznym cylindrem, składa się w obecnej formie z trzech części. Za najstarszą fazę uważa się powstały w XIII w. granitowy cokół z ostrołukowym przejazdem. Dwie wyższe kondygnacje, wzniesione w 1439 r. z cegły w wątku wendyjskim, ozdobiono blendami. Od strony zewnętrznej znajduje się wysoka ostrołukowa nisza, niegdyś mieszcząca bronę. Tuż pod dachem zachował się natomiast kryty ganek obronny, świadczący o dawnej funkcji militarnej budowli.
Do końca XVI w. w jej wnętrzu znajdowała się izba tortur, uważana za najskuteczniejszą na Pomorzu. Jej twórcą był stargardzki burmistrz Joachim Appelmann, który po zdradzie syna i utracie rodziny, popadł w obłęd. Przypuszczalnie w XIX w. brama została urządzona dla celów
mieszkalnych. Otwory strzelnicze zostały zastąpione przez okna. Do pierwotnej formy zostały przywrócone podczas przebudowy w 1899 r. Wówczas rozebrano także sygnaturkę, która mieściła zegar z dzwonem.
Dziś brama Pyrzycka jest jednym z najlepiej zachowanych elementów średniowiecznych fortyfikacji Stargardu i jedną z siedzib Muzeum Archeologiczno-Historycznego, gdzie odbywają się zajęcia edukacyjne dla dzieci i młodzieży.
Mury obronne
Wznoszone były w trzech etapach od XIII do XVI w. Budowę rozpoczęto od zachodu – tam, gdzie brakowało naturalnych przeszkód obronnych. W tych miejscach były najwyższe (do 8 m) i najgrubsze (1,5 m). Następnie powstał odcinek północny, co wywołało konflikt z augustianami-eremitami, zobowiązanymi do pokrycia kosztów budowy przy swoim klasztorze. Ostatecznie jednak za wzniesienie tego kawałka murów zapłaciło miasto. Kolejne etapy budowy miejskich obwarowań były związane z przejściem miasta na prawo lubeckie w 1292 r., czego konsekwencją była likwidacja grodu i urzędu kasztelana oraz kontynuacja prac na odcinku południowym.
Mury, początkowo budowane z kamieni narzutowych, w późniejszym okresie wznoszono z cegły, wzmacniając je przyporami i wyposażając w strzelnice. Całość otaczały podwójne fosy i wały ziemne. Obwarowania wzmacniało 9 baszt, 45 czatowni, 4 basteje, 4 bramy, i 4 furty .
W czasie wojny trzydziestoletniej (1618-1648), a dokładniej po wkroczeniu do Stargardu wojsk Albrechta Wallensteina w 1627 r., rozpoczęto przekształcanie Stargardu w twierdzę – podwyższono wały i usypano rondele. Szwedzi, którzy przejęli miasto w 1630 r., planowali dalszą rozbudowę obwarowań w systemie bastionowym, ale miasto spłonęło podczas ich odwrotu w 1635 r. Stopniową rozbiórkę części fortyfikacji rozpoczęto po przejęciu szwedzkiej części Pomorza przez Prusy w 1720 r.
Obwód murów liczył 2260 m, z których do dziś zachowało się 46 %. Od 2010 r. są Pomnikiem Historii, będąc jedną z największych atrakcji turystycznych Stargardu.
Ratusz
To jedna z najważniejszych świeckich budowli Stargardu, wzniesiona w XIV w. na miejscu wcześniejszej hali targowej. Od późnego średniowiecza siedziba rady miejskiej, burmistrzów, kancelarii nadzorowanej przez miejskiego pisarza oraz archiwum. W samym budynku znajdował się również karcer. W tym czasie był to dwukondygnacyjny budynek z piwnicą i dwuspadowym dachem posiadającym schodkowe szczyty i dekoracyjne elewacje.
Po pożarze w 1540 r. został przebudowany w stylu późnogotyckim. Wprowadzono duże okna, nowe szczyty i sklepienia kolebkowe w piwnicach. Uwagę przyciągał zachodni szczyt ozdobiony maswerkową dekoracją. Na planie z XVIII w. była widoczna wieża na rzucie koła umieszczona z wejściem od zachodu. W wieży lub sygnaturce dachu wisiał tzw. Dzwon Pokoju, który obwieszczał m.in. początek i koniec jarmarków. W tym samym czasie wzdłuż
podłużnych ścian dobudowano kramy.
W XIX w. przeprowadzono kolejne renowacje. Funkcjonowała tu kasa miejska, sala posiedzeń rady i biura miejskich urzędników. Wzdłuż północnej ściany budynku stały budy kupieckie rozebrane w latach 1868-1876. Pod koniec tego stulecia przestał on pełnić swoją funkcję kupiecką. Po zniszczeniach wojennych odbudowano go w latach 1948–1960, zachowując XVI-wieczny wygląd zewnętrzny, a wnętrza dostosowano do nowych funkcji urzędowych.
Brama Młyńska
Znana także jako Portowa, Wodna lub Herbowa, to jedyna zachowana wodna brama miejska w Polsce i jeden z najważniejszych symboli Stargardu, o czym świadczy umieszczanie jej wizerunku na herbach i pieczęciach miejskich. Wzniesiona z cegły w I połowie XV w., składała się z ostrołukowego przepustu oraz dwóch ośmiobocznych baszt.
Przepust zabudowano ryglowymi ścianami na początku XIX w., a w 1861 r. baszty połączono murem ozdobionym blendowymi arkadami. Dodano krenelaże u zwieńczenia ścian, a nad łukiem przepustu umieszczono trójlistną niszę z żeliwnym gryfem. W 1938 r. zdjęto
neogotyckie dekoracje, a podczas remontu w latach 2008–2009 odkryto szczelinowe strzelnice pod fryzem taśmowym.
Uwagę przyciągają sztangi z łańcuchami po obu stronach wież. Według legend symbolizują one głosy Stargardu na zjazdach Hanzy lub są pamiątką zwycięstwa nad Szczecinem w „wojnie pszennej” (1446–1464), którymi to szczecinianie zagrodzili nimi koryto Iny.
Dawniej w bramie mieściła się komora celna i giełda, a później pełniła funkcję siedziby dozorcy targowego. Dziś to wyjątkowy zabytek, przypominający o hanzeatyckiej przeszłości miasta. Obecnie funkcjonuje tam pracownia graficzna, nad którą pieczę sprawuje
stargardzkie Towarzystwo Budownictwa Społecznego.
Muzeum Archeologiczno-Historyczne
Muzeum Archeologiczno-Historyczne w Stargardzie rozpoczęło działalność w 1960 r. Jego pierwszą siedzibą była Brama Pyrzycka, m.in. od PTTK i Muzeum Pomorza Zachodniego. W 1966 r. placówkę przeniesiono do Odwachu i Kamienicy nr 3 przy Rynku Staromiejskim, gdzie rozwijało działalność wystawienniczą i edukacyjną. W 1973 r. przejęto Basteję (wystawa od 1986), a w 1993 r. kolejną Kamienicę nr 4. W 2013 r., po remoncie Bastei, otwarto w niej wystawę stałą poświęconą historii miasta. W 2022 r. uruchomiono magazyn archeologiczny.
Muzeum prowadzi działalność wystawienniczą, badawczą, wydawniczą i edukacyjną, będąc jedną z wiodących placówek muzealnych w regionie.
Książnica Stargardzka jest samorządową instytucją kultury miasta Stargard, powstałą 25 marca 2003 w wyniku przekształcenia Miejskiej Biblioteki Publicznej. Siedzibą Książnicy jest Dom Rohledera przy ul. Mieszka I, z dobudowanym nowym pawilonem, gdzie funkcjonuje od 1973 roku.
Instytucja sprawuje nadzór merytoryczny nad bibliotekami w powiecie stargardzkim, gromadzi i udostępnia zbiory dla mieszkańców, prowadzi filie, a także specjalistyczny Dział Pedagogiczny oparty na zbiorach dawnej Biblioteki Pedagogicznej. Książnica Stargardzka łączy działalność wypożyczalni książek z edukacyjną, wspierając czytelnictwo i rozwój lokalnej społeczności.
Stargardzkie Centrum Nauki FILARY to nowoczesna instytucja edukacyjna w Stargardzie, łącząca historię, naukę i innowacje w interaktywnej przestrzeni wystawowej przy ul. Bolesława Chrobrego 21. Jest to wyjątkowe miejsce, w którym odwiedzający mogą nie tylko poznać lokalne dziedzictwo średniowieczne, ale także samodzielnie eksperymentować z ponad 55 interaktywnymi eksponatami, zgłębiając prawa nauki i współczesne technologie, takie jak sztuczna inteligencja czy druk 3D. SCN FILARY działa jako przestrzeń inspiracji i rozwoju dla osób w każdym wieku, oferując warsztaty, zajęcia edukacyjne oraz wystawy, które zachęcają do odkrywania świata poprzez zabawę i doświadczenie.
Projekt centrum powstał dzięki rewitalizacji zabytkowej kamienicy i współfinansowaniu z Regionalnego Programu Operacyjnego, co podkreśla jego rolę jako nowoczesnego ośrodka popularyzacji nauki w sercu Stargardu.
AquaStar to nowoczesne centrum sportu i rekreacji przy ul. Szczecińskiej 35 w Stargardzie, które łączy baseny, fitness, siłownię i strefę saun pod jednym dachem. Obiekt powstał w wyniku modernizacji miejskiej pływalni i oferuje m.in. strefę wodną z basenem sportowym, atrakcje dla dzieci, rwącą rzekę, jacuzzi i zjeżdżalnie, a także szeroki wybór zajęć sportowych i relaksacyjnych dla osób w różnym wieku i o różnym stopniu sprawności.
AquaStar to także miejsce aktywnego wypoczynku, z profesjonalnym zapleczem fitness oraz saunami suchymi, parowymi i biosaunami, sprzyjające regeneracji po treningu lub całym dniu. Obiekt jest prowadzony przez Ośrodek Sportu i Rekreacji OSiR w Stargardzie i stanowi ważny punkt rekreacyjny dla lokalnej społeczności.
Jezioro Miedwie – piąte co do wielkości jezioro w Polsce i największa kryptodepresja kraju, położone na Równinie Pyrzyckiej w pobliżu Stargardu. Powierzchnia akwenu wynosi 35,27 km², maksymalna głębokość 43,8 m, a linia brzegowa liczy ok. 39 km. Przez jezioro przepływa rzeka Płonia, a w jego południowej części występują brzegi bagienne. Na wschodnim brzegu znajduje się ujęcie wody pitnej dla Szczecina. Miedwie powstało w wyniku topnienia lądolodu i było częścią większego zbiornika Pramiedwie. Od XVIII wieku jego poziom był regulowany dla potrzeb rolnictwa i hydrotechniki.
Jezioro stanowi ważne siedlisko dla ryb i ptaków wodnych, w tym siei miedwiańskiej i sielawy, oraz miejsce rekreacji nadbrzeżnej, m.in. w Morzyczynie.
